Co oznacza stal nierdzewna 18/10? Skład, właściwości i zastosowanie

Co dokładnie oznaczają liczby 18/10?

W oznaczeniu stali nierdzewnej 18/10:

• 18 oznacza przybliżoną zawartość chromu,
• 10 oznacza przybliżoną zawartość niklu.

Nie należy jednak traktować tych wartości jako dokładnego wyniku analizy chemicznej każdej partii materiału. Określenie 18/10 jest przede wszystkim popularnym oznaczeniem handlowym stosowanym w odniesieniu do austenitycznych stali chromowo-niklowych, najczęściej kojarzonych z gatunkiem AISI 304 lub europejskim 1.4301.

W praktyce skład konkretnej stali jest określony w odpowiedniej normie i mieści się w ustalonych przedziałach. Dlatego materiał określany jako 18/10 nie zawsze musi zawierać dokładnie 18,00% chromu i 10,00% niklu. British Stainless Steel Association zwraca nawet uwagę, że w przypadku wielu produktów oznaczenie 18/10 stosowane jest zamiennie z 18/8 i samo w sobie nie potwierdza wyższej zawartości niklu.

Dlaczego do stali dodaje się chrom?

Chrom jest podstawowym pierwiastkiem, dzięki któremu stal może zostać uznana za nierdzewną. Zgodnie z definicją przywoływaną przez organizacje branżowe stal nierdzewna powinna zawierać co najmniej 10,5% chromu oraz nie więcej niż 1,2% węgla.

Chrom reaguje z tlenem i tworzy na powierzchni stali niezwykle cienką, niewidoczną warstwę pasywną. To właśnie ona ogranicza bezpośredni kontakt żelaza z wodą i tlenem, chroniąc materiał przed korozją.

Warstwa pasywna ma zdolność samoczynnego odbudowywania się. Jeżeli powierzchnia zostanie lekko zarysowana, obecność tlenu pozwala na ponowne utworzenie warstwy ochronnej. Nie oznacza to jednak całkowitej odporności na wszystkie substancje. Długotrwały kontakt z chlorem, solą, agresywnymi detergentami lub metalowymi opiłkami może doprowadzić do uszkodzenia warstwy pasywnej.

Jaką funkcję pełni nikiel?

Nikiel pomaga ustabilizować austenityczną strukturę stali. Dzięki niemu materiał uzyskuje dobrą plastyczność, ciągliwość i podatność na formowanie. Ma to duże znaczenie podczas produkcji głęboko tłoczonych komór zlewozmywaków, garnków, misek czy innych elementów o skomplikowanych kształtach.

Dodatek niklu może również poprawiać odporność na korozję oraz wytrzymałość materiału w różnych temperaturach. Stale chromowo-niklowe są cenione za dobrą formowalność, spawalność i trwałość, dlatego znajdują szerokie zastosowanie w wyposażeniu kuchennym, gastronomii oraz przemyśle spożywczym.

Samo zwiększenie zawartości niklu nie jest jednak jedynym czynnikiem decydującym o jakości gotowego produktu. Liczą się również:

• rzeczywisty gatunek stali,
• grubość zastosowanej blachy,
• jakość tłoczenia i spawania,
• rodzaj wykończenia powierzchni,
• sposób użytkowania i pielęgnacji.

Czy stal 18/10 to stal AISI 304?

Oznaczenie 18/10 jest najczęściej łączone ze stalą AISI 304, oznaczaną również jako:

• SUS304 w systemie japońskim,
• 1.4301 w systemie europejskim,
• UNS S30400 w systemie amerykańskim.

World Stainless Association wskazuje, że gatunek 1.4301/304 jest często określany jako stal 18/8 lub 18/10. Outokumpu opisuje stal 304/1.4301 jako klasyczną austenityczną stal zawierającą około 18% chromu i 8% niklu.

Oznacza to, że napis „18/10” może sugerować zastosowanie stali z rodziny 304, ale nie powinien zastępować pełnego oznaczenia gatunku. Jeżeli producent podaje wyłącznie hasło „stal nierdzewna 18/10”, bez informacji o normie lub gatunku, na podstawie samego napisu nie można z całkowitą pewnością potwierdzić składu materiału.

Przy zakupie zlewozmywaka, garnków lub wyposażenia gastronomicznego bardziej precyzyjna jest informacja: AISI 304, SUS304 albo EN 1.4301.

Czym różni się stal 18/10 od 18/8?

Oba określenia dotyczą chromowo-niklowych stali nierdzewnych. Teoretycznie różnica polega na zawartości niklu:

• stal 18/8 ma około 18% chromu i 8% niklu,
• stal 18/10 ma około 18% chromu i 10% niklu.

W praktyce oba oznaczenia są często używane w odniesieniu do tego samego popularnego gatunku stali 304. Zakres dopuszczalnej zawartości niklu w konkretnym gatunku może obejmować zarówno wartości zbliżone do 8%, jak i do 10%.

Z tego powodu produkt oznaczony jako 18/10 nie musi być automatycznie lepszy od produktu 18/8. Ważniejsze jest pełne oznaczenie materiału, jego grubość oraz jakość wykonania. BSSA wskazuje, że sugerowanie wyższej jakości wyłącznie na podstawie liczby „10” może mieć przede wszystkim charakter marketingowy.

Czym stal 18/10 różni się od stali 18/0?

Stal 18/0 zawiera chrom, ale nie zawiera znaczącej ilości niklu. Najczęściej oznaczenie to kojarzone jest ze stalą ferrytyczną AISI 430, czyli europejskim gatunkiem 1.4016.

Najważniejsze różnice przedstawiają się następująco:

Stal 18/0 nie jest automatycznie złym materiałem. Może być z powodzeniem wykorzystywana w sprzęcie AGD, obudowach urządzeń, okapach, elementach wyposażenia oraz niektórych sztućcach. W bardziej wymagającym środowisku kuchennym stal chromowo-niklowa 18/10 zapewnia jednak zazwyczaj większy margines odporności na korozję.

Czy stal nierdzewna 18/10 przyciąga magnes?

Stal 304 w stanie wyżarzonym jest zasadniczo niemagnetyczna lub przyciąga magnes bardzo słabo. Nie oznacza to jednak, że test magnesem pozwala jednoznacznie potwierdzić albo wykluczyć zastosowanie stali 18/10.

Podczas tłoczenia, wyginania i innej obróbki na zimno część struktury stali może ulec zmianie. Gotowy zlewozmywak wykonany ze stali 304 może więc miejscowo przyciągać magnes, szczególnie w narożnikach, przy odpływie, na krawędziach lub w miejscach silnego przetłoczenia.

Dlatego:

• brak przyciągania magnesu nie potwierdza samodzielnie gatunku 304,
• przyciąganie magnesu nie oznacza automatycznie, że produkt wykonano z gorszej stali,
• dokładny skład można określić na podstawie dokumentacji materiałowej albo badania spektrometrem.

Czy stal 18/10 może rdzewieć?

Określenie „nierdzewna” nie oznacza, że materiał jest całkowicie odporny na korozję w każdych warunkach. Stal 18/10 może ulec przebarwieniu lub korozji, gdy jej powierzchnia jest przez długi czas narażona na niekorzystne czynniki.

Do najczęstszych przyczyn pojawiania się brunatnych punktów lub nalotu należą:

• pozostawianie soli na mokrej powierzchni,
• kontakt z preparatami zawierającymi chlor,
• stosowanie środków do czyszczenia piekarników lub udrażniania rur,
• pozostawianie mokrych metalowych puszek i narzędzi,
• czyszczenie wełną stalową,
• obecność opiłków zwykłej stali,
• długotrwałe zaleganie wody i zabrudzeń.

Niekiedy widoczny nalot nie pochodzi z samego zlewozmywaka. Może być wynikiem osadzania się cząstek żelaza pochodzących z instalacji wodnej, metalowych narzędzi albo innych przedmiotów pozostawionych na powierzchni.

Czy stal 18/10 nadaje się na zlewozmywak?

Tak. Stale z rodziny 304, określane potocznie jako 18/8 lub 18/10, są powszechnie stosowane w kuchniach domowych, profesjonalnej gastronomii i przemyśle spożywczym. Cenione są za odporność na korozję, łatwość utrzymania w czystości, nieporowatą powierzchnię oraz możliwość formowania w różne kształty.

Przy wyborze zlewozmywaka stalowego nie należy jednak patrzeć wyłącznie na oznaczenie 18/10. Duże znaczenie mają również:

• grubość blachy,
• głębokość komory,
• jakość wygłuszenia,
• sposób wykończenia powierzchni,
• konstrukcja odpływu,
• jakość spawów i mocowań,
• wiarygodność producenta.

Cienki, niedokładnie wykonany zlewozmywak ze stali 304 może być mniej funkcjonalny niż solidny produkt o dobrze zaprojektowanej konstrukcji. Gatunek materiału jest ważny, ale nie jest jedynym wyznacznikiem jakości.

Jak pielęgnować stal nierdzewną 18/10?

Do codziennej pielęgnacji najczęściej wystarczą ciepła woda, łagodny płyn do mycia naczyń oraz miękka gąbka lub ściereczka. Po umyciu warto spłukać powierzchnię i wytrzeć ją do sucha. Ograniczy to powstawanie zacieków oraz osadu mineralnego.

Należy unikać:

• druciaków i wełny stalowej,
• ostrych proszków ściernych,
• preparatów chlorowych,
• silnych kwasów i zasad,
• pozostawiania soli na mokrej powierzchni,
• długotrwałego kontaktu z rdzewiejącymi przedmiotami.

Drobne ślady użytkowania są naturalne dla stalowych powierzchni i nie muszą oznaczać pogorszenia ich właściwości. Z czasem mogą tworzyć równomierną, użytkową patynę.

Podsumowanie – czy stal 18/10 jest dobrym materiałem?

Stal nierdzewna 18/10 to popularne określenie chromowo-niklowej stali austenitycznej, najczęściej kojarzonej z gatunkiem AISI 304, SUS304 lub EN 1.4301. Liczby wskazują na przybliżoną zawartość około 18% chromu i około 10% niklu.

Chrom odpowiada przede wszystkim za utworzenie ochronnej warstwy pasywnej, natomiast nikiel wspiera odporność na korozję, plastyczność oraz łatwość formowania. Dzięki tym właściwościom stal 18/10 dobrze sprawdza się w zlewozmywakach, garnkach, sztućcach, urządzeniach kuchennych i wyposażeniu gastronomicznym.

Warto jednak pamiętać, że samo oznaczenie 18/10 ma charakter uproszczony i często handlowy. Przy ocenie produktu bardziej miarodajne są pełne oznaczenie gatunku stali, dokumentacja techniczna, grubość materiału oraz jakość wykonania.